Sık Dikim Badem Yetiştiriciliği

Elma Tarım olarak, yıllardan beri modern ve sık dikim meyve yetiştiriciliğinin öncülüğünü yapmaktayız. Elma, armut ve kiraz yetiştiriciliğinde, klonal anaçlar kullanılarak sık dikim bahçeleri kurulmasında öncülük yaptık ve destekledik. Çok sayıda televizyon programı, konferans ve kurslara katılarak modern meyve yetiştiriciliğine öncülcük yaptık ve yapmaya devam ediyoruz. Son yıllarda, bir tarım televizyonu olan Çiftçi TV'de meyvecilik ile ilgili programa da destek vermekteyiz. Bu programda amacımız, çeşitli meyve türlerinde; fidan üretiminden başlayarak, dikim, dikim sistemleri, terbiye ve budama sistemleri, bu sistemlerinin uygulanması, meyve seyreltmesi, hasat kıstasları, hasat, depolama ve depolama koşulları, pazarlama gibi safhaları 3 yıl boyunca uygulamalı olarak anlatmaktır.

Bu amaç doğrultusunda, Çiftçi TV ile arazide çekimler yapılmaya başlanmıştır. Bu çekimlerde, klon anaçlar kullanılarak dikilen Japon eriklerinin bazı çeşitleriyle, dekara, 166, 250, 280 ve 500 adet fidan dikilmiş olan bu bahçelerden ikinci yaprak yılından itibaren meyve alınmaya başlanmıştır. Yine aynı şekilde sera içinde ‘ V ‘ terbiye sisteminde dekara 240 adet şeftali, dış ortamda ise dekara 166 adet fidan dikerek, ikinci yaşından itibaren şeftalide 2.000 kg, nektarinde ise 1.500 kg meyve alınabilmiştir. Sık dikim meyve yetiştiriciliğinde dekara daha fazla fidan dikilmesi, dikim maliyetini artırsa da, budama, terbiye, hasat işlemleri kolaylaşmakta ve verimi artırmaktadır.

İnsan beslenmesinde çok büyük öneme sahip, diyetisyenlerin ve doktorların son yıllarda önerdikleri badem yetiştiriciliğiyle ilgilenmeye başladık. Ülkemizde badem yetiştiriciliğinin geçmişi incelendiğinde, ilk yıllarda tarla kenarlarında badem ağaçlarının dikimi şeklindeydi. Anaç olarak da yoğun bir şekilde tohum anaçları, çeşit olarak da erken çiçek açan yerli badem çeşitleri kullanılmaktaydı. Tohum anaçlarıyla kurulan bahçeler, geç meyveye yatmakta, büyük boylu ağaçlar oluşturmakta, daha az verim vermektedir. Yerli çeşitler erken dönemde çiçeklenmekte ve don zararına uğramaktadır. Son yıllarda değişik zamanlarda çiçek açan Drake, Nonpariel, Teksas ve daha geç çiçek açan Ferragnes ile Ferraduel çeşitleri kullanılmaya başlanmıştır. Anaç olarak da çok büyük oranlarda GF 677, Garnem (GXN) gibi klonal anaçlar kullanılmaya başlanmıştır. Orman ve Su İşleri Bakanlığı ile Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının desteklemeleri ile badem bahçe tesisleri artmaya devam etmektedir. Kurulan bu bahçelerde hala tohum anaçlarının kullanılması, meyve yetiştiriciliği temel bilgisine sahip olmayan yatırımcıların olması ve uygun olmayan çeşitlerin, uygun olmayan çevrelerde yetiştirilmeye çalışılması olumsuz olarak gözükse de klon anaçları kullanılarak kurulan olumlu bahçelerde çoğunluktadır.

Bu yıl Mayıs ayında İspanya'da Murcia iline bir ziyaret gerçekleştirdik. Bu gezide ıslahçıların melezleme yöntemiyle ıslah ettikleri, Antoniatta, Marta ve Penta çeşitlerini gördük. Özellikle Ferragnes çeşidinden 20 gün daha geç çiçek açan ve kendine verimli olan çeşit, soğuk bölgelerimiz için ilginç olabilir. İç badem olarak 1 gr olmasına rağmen dekara verimi daha verimliydi. Bu bölgede, yetiştirici bahçelerini ziyaret ettik. Garnem (GxN) anacı üzerine aşılanmış, Antoniatta, Ferragnes çeşitlerinin, seyrek dikilen (7 x 6 m ) üç ve altı yaşlarında çok verimli bahçelerini gördük. İspanya'da bahçeler genellikle bu şekilde kurulmaktadır. Sulama imkânı olan yerlerde damla sulama, sulama imkânı olmayan yerlerde ise susuz yetiştiricilik yapılmaktadır.

Bazı ıslahçılar, elma, armut gibi meyve türlerinde uygulanan sık dikimi örnek almışlar. Sık dikime uygun, erken yaşlarda meyve verdirebilen, sert çekirdekli ve sert kabuklulara uygun anaç ıslahına yönelmişlerdir. Bunun sonucunda Rootback 20, Rootback 40, Rootback 70, Rootback 90 ve Rootback R gibi anaçlar ıslah etmişlerdir. Bu anaçlarla sık dikim ( 4x 1.25 m. ) şeftali, kayısı ve Rootback 20 anacına altı yaşında 4 x 1 m., üç yaşında 3,5 x 1 m. badem bahçeleri kurmuşlardır. Rootback 40 anacında ise altı yaşında 4 x 1,5 m., üç yaşında 4 x 1 m. sıklıkta bahçeler kurmuşlar. 3 yaşından itibaren meyve alınmaya başlanmıştır. Bu bahçeler, makine ile budanmakta, makine ile hasat yapılmaktadır. Anaç üretimini yapan Agromillora firması, 2015 yılında 20 adet fidancıyı davet ederek bu anaçlar üzerinde, şeftali, nektarinde bazı çeşitlerin hasatını ve özellikle bademde de sık dikim bahçeleri göstermiştir. Bu yıl, aynı badem bahçesinin makine ile yapılan hasatını görmek üzere daha önce badem bahçesi tesis eden ve etmek isteyen yetiştiricileri davet ederek ve Çiftçi TV ekibi ile birlikte gittik. Bu programa bizim ekibimizin dışında, Türkiye'den gelen fidancı ve yetiştiricilerle beraber, ABD, Portekiz, Lübnan, Fas, Tunus, İtalya, Avustralya'dan çok sayıda fidancı ve yetiştiricide gelmişti. Gelen fidancı ve yetiştiriciler, sık dikilen, erken yaşlarda meyve veren, makine ile hasat edilebilen ve budanan bu ağaçlardan çok etkilendiler. Budama, gübreleme, sulama ile ilgili bilgi aldılar. Farklı ülkelerin insanlarıyla bilgi alış verişinde bulundular. Birbirilerini ülkelerine davet etiler.

Elma Tarım olarak geçen yıl gitmiş olduğumuz seyahatte elde ettiğimiz bilgileri kullanılarak 2015 yılı Temmuz ayında, Tarsus'ta 28 dekar alanda ilk bodur badem bahçesini tesis ettik. Bu bahçe Rootback 20 anacına aşılı Ferragnes ve tozlayıcı olarak ta Ferraduel çeşidi 4 x 1 m mesafede dikilmiştir. İlk öncü meyveleri 2016 yılında görülecektir. Ticari olarak hasat 2017 yılında yapılacaktır. Tahmini olarak dekara 40 – 50 kg iç badem almayı planlıyoruz. Tam verime 5 -6 yaşından itibaren başlamaya ve dekardan 250 – 300 kg iç badem almayı tahmin ediyoruz. Makine ile hasatın karlı olabilmesi için 1.000 dekar alanda dikimin yapılması öngörülmektedir. Böyle tek parça alan dikilmese de ileride aynı bölgede dikilebilecek araziler için biçerdöver de olduğu gibi bir kişinin alacağı makine ile küçük ama toplamda büyük alanlar makine ile hasat edilebilir. Makine olmasa bile rahatlıkla yerden el ile hasat ve budama işlemleri yapılabilir.

Yeni bir yetiştiricilik olarak karşımıza çıkan bu sistemlerin en önemli kısmı, terbiye, budama ve dikim sıklığından dolayı idare mekanizmanın öğrenilmesidir. Özellikle düz olan, erken ilkbahar donlarından az etkilenen çeşitlerle bahçelerin kurulmasıdır. Akdeniz'in bazı bölgelerinde Güney Ege'de, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde badem yetiştiriciliği için uygun alanlar mevcuttur. Elma Tarım olarak her türlü teknik gelişmeyi ve teknolojiyi takip ederek, yetiştiricilerimizin hizmetine sunmaya devam edeceğiz.

Dr. Abdullah Kankaya

Elma Tarım Yönetim Kurulu Başkanı

Hocanın Köşesi

Sık Dikim Badem Yetiştiriciliği